Hindistanda howanyň hapalanmagy sebäpli çagalaryň IQ derejesi peseldi - Täze barlaglar - Howa arassalaýjylar kömek edip biler
|
Hindistanyň howasynyň hapalanmagy ýokary bolan sebitlerinde ýaşaýan çagalaryň IQ-sy arassa gurşawdaky deň-duşlaryna garanyňda has pes. Hapalanmak diňe öýkenlere zyýan ýetirmän, eýsem beýni ösüşine hem täsir edýär. Ýakynda geçirilen bir gözlegde hapalanan sebitlerde ýaşaýan 6-8 ýaşly çagalaryň IQ synaglarynda ortaça 20 bal pes netije görkezendigi, bu bolsa olaryň mekdepdäki üstünliklerine we geljekki mümkinçiliklerine täsir edip biljekdigi anyklandy. Howanyň hapalanmagy ýokary bolan ýerlerde 6-8 ýaşly çagalaryň IQ synaglarynda has pes bahalary bardy. Bu barlagda howanyň hapalanmagy ýokary we pes bolan zolaklarda ýaşaýan çagalaryň arasynda IQ-da düýpli tapawutlar ýüze çykaryldy. Esasy netijeler:
Bu gözleg çagalaryň aň-düşünje ukyplaryna bölejik maddalaryň (PM2.5 we PM10) täsirine gönükdirildi. PM2.5 we PM10 ownuk bölejik maddalar bolup, olar has kiçi we öýkenlere aňsatlyk bilen girip, saglyk üçin has agyr netijelere getirip biler. Bilermenler çagalaryň geljegini goramak üçin derhal çäre görülmegine çagyrýarlar Bu gözleg Hindistanyň Odişa şäherindäki Kalinga Senagat Tehnologiýalary Instituty (KIIT) tarapyndan geçirildi, bu ýerde ýokary derejeli hapalanmalara sezewar bolan çagalar (PM10 > kub metrde 60 mikrogram, PM2.5 > 40 mikrogram) has arassa gurşawdaky çagalar bilen deňeşdirildi. Bilermenler hapalanmanyň olaryň aň-düşünje ösüşine we saglygyna zyýan ýetirmegini dowam etdirýändigi sebäpli, çagalaryň geljegini goramak üçin täze strategiýalaryň zerurdygyny nygtaýarlar. Günbatar Afrikada hapalanma sebäpli astma tutmalary köpelýär Günbatar Afrikada geçirilen başga bir gözlegde ýetginjeklerde astma tutmalarynyň ýokary derejeli hapalanma bilen baglanyşyklydygy hem anyklandy. Beniniň Kotonu şäherinde geçirilen gözlegde 36 aýyň dowamynda 730 astmatik ýetginjek yzarlandy. Barlagçylar azot dioksidi we PM1, PM2.5 we PM10 ýaly hapalandyryjy maddalaryň täsirini ölçemek üçin göterilýän we üýtgemeýän howa hiliniň sensorlaryny ulandylar. Olar Saharadan gurak, tozanly howany getirýän möwsümleýin harmattan döwründe astma alamatlarynyň 2,5 esse köp duş gelýändigini anykladylar. Barlagçylar Günbatar Afrikada howanyň inçe bölejikleriniň hapalanmagynyň howply derejede ýokary bolmagynda galýandygyny, bu bolsa ýetginjekler üçin astma howpuny ep-esli artdyrýandygyny habar berdiler. Olar howanyň hili barada duýduryşlaryň we derman serişdeleri we öz-özüňi dolandyrmak boýunça has gowy bilim bermegiň dem alyş saglygyny gowulandyryp biljekdigini çaklaýarlar. Mekdepler howa arassalaýjylardan peýdalanyp bilerler Beýik Britaniýanyň Warwik uniwersitetiniň professory Anant Sudarşan ähli döwlet mekdepleriniň, esasanam howanyň hapalanmagy ýokary bolan sebitlerdäki mekdepleriň howa arassalaýjy enjamlar bilen üpjün edilmelidigini teklip etdi. “Çagalar günüň köp bölegini mekdepde geçirýärler we howanyň hapalanmagyna sezewarlygy azaltmak saglyk üçin uly peýda getirip biler” diýip, Sudarşan aýtdy. Mekdeplerde howa arassalaýjylary gurmak arkaly çagalaryň zyýanly hapalaýjy maddalara sezewar bolmagyny ýylda takmynan 17% azaltmak mümkin. Bu olaryň ünsüni we uzak möhletli kognitiw ukyplaryny güýçlendirip biler, sebäbi ownuk bölejikler (PM2.5) gysga möhletli seresaplyga we kognitiw ösüşe täsir edýär, şeýle hem yzygiderli ünsüň sowulmagynyň öndürijiligi peseldýändigi ýaly. Netije: Mekdeplerde howa arassalaýjylary gurmak kognitiw ösüşi goraýar Mekdeplerde howa arassalaýjylary gurmak çagalaryň howanyň hapalanmagyna sezewar bolmagyny ep-esli azaldyp, şeýdip olaryň aň-düşünje ösüşini goraýar. Çagalaryň saglygyny we bilimini goramak üçin derhal çäre görülmeli. Mekdepler üçin hereket meýilnamasy:
Energiýanyň dikeldilmegi Howa geçirijilik ulgamyHowanyň hilini has-da gowulandyryp biler Howa arassalaýjylardan başga-da, mekdepler energiýany gaýtadan dikeldiş wentylýasiýa ulgamlaryndan (ERV) peýdalanyp bilerler. Bu ulgamlar, şol sanda iň gowy energiýany gaýtadan dikeldiş wentylýatorlary, energiýany gaýtadan dikeldýän wagtynda köne içerki howany täze daşarky howa bilen netijeli çalşyp, içerki howanyň hilini gowulandyryp biler. ERV-ler energiýany tygşytlaýjy çözgüt bolup, içerki howanyň iň gowy şertlerini saklamaga kömek edýär, bu bolsa PM2.5 ýaly hapalandyryjy maddalaryň täsirini azaltmak üçin möhümdir. Bu ulgamlary, esasanam ýokary töwekgelçilikli ýerlerde ornaşdyrmak, çagalaryň kognitiw saglygyny we okuw netijelerini has-da goramaga kömek edip biler.
Mekdepler we öýler üçin, öý üçin energiýany dikeltmek üçin dem alyş enjamy howanyň üznüksiz akymyny üpjün etmek we zyýanly bölejikleri aýyrmak üçin tygşytly çözgüt hödürleýär. energiýany dikeltmek Wentilýasiýa bölümi howanyň hapalanmagy ýokary bolan sebitlerde uzak möhletli ajaýyp maýa goýum bolup biler. |